چرا در خواب دندان‌قروچه می‌کنیم و علائم پنهان آن چیست؟

1405/03/04 14

چرا در خواب دندان‌قروچه می‌کنیم و علائم پنهان آن چیست؟

بسیاری از ما تصور می‌کنیم که خواب، زمان استراحت مطلق بدن و ذهن است. اما برای برخی از افراد، شب‌ها آغاز یک فعالیت فرسایشی و ناخودآگاه در ناحیه دهان و فک است. آیا تا به حال برایتان پیش آمده که صبح‌ها با احساس خستگی شدید در عضلات صورت، سردردهای مبهم یا حساسیت شدید دندان‌ها هنگام نوشیدن چای گرم بیدار شوید؟ اگر پاسختان مثبت است، احتمالاً شما هم بدون آنکه بدانید، به اختلال «دندان‌قروچه در خواب» یا در اصطلاح پزشکی «بروکسیزم شبانه» مبتلا هستید.
دندان‌قروچه یکی از رایج‌ترین و در عین حال مخرب‌ترین عادت‌های ناخودآگاه است که پیر و جوان نمی‌شناسد. از آنجایی که این اتفاق در خط مقدم خواب و در تاریکی شب رخ می‌دهد، بیشتر مبتلایان تا زمانی که آسیب‌های جدی به دندان‌هایشان وارد نشود، از وجود آن بی‌خبر می‌مانند. در این مقاله، قصد داریم به اعماق این اختلال موذی سفر کنیم، دلایل اصلی بروز آن را از نظر علمی بررسی کنیم و پرده از علائم پنهانی برداریم که به شما می‌گویند دندان‌هایتان در طول شب تحت چه فشار سنگینی قرار دارند.

دندان‌قروچه شبانه دقیقاً چیست و با بدن چه می‌کند؟

بروکسیزم به معنای ساییدن، فشردن یا کوبیدن ناخودآگاه دندان‌ها به یکدیگر است. در طول روز، ما به صورت ارادی فک خود را کنترل می‌کنیم و دندان‌های بالا و پایین جز در زمان جویدن غذا، تماس چندانی با هم ندارند. اما در طول خواب، کنترل ارادی مغز بر روی عضلات جویدنی برداشته می‌شود.
نکته ترسناک اینجاست که فشاری که در هنگام دندان‌قروچه شبانه به دندان‌ها وارد می‌شود، تا تُن‌ها برابر بیشتر از فشاری است که ما در بیداری و برای جویدن یک تکه ته دیگ یا گوشت سفت وارد می‌کنیم! این نیروی عظیم و مداوم، مانند یک دستگاه سنگ‌بری، مینای دندان را می‌ساید، پایه‌های دندان را سست می‌کند و مفصل فک را تحت کشش شدید قرار می‌دهد.

چرا در خواب دندان‌قروچه می‌کنیم؟ ریشه‌های اصلی بیماری

بر خلاف تصور عموم، دندان‌قروچه صرفاً یک مشکل مربوط به دهان و دندان نیست؛ بلکه یک پدیده چندعاملی است که ریشه در سیستم عصبی، روان و حتی ساختار بدنی ما دارد. اصلی‌ترین دلایل این اختلال عبارتند از :

۱. استرس، اضطراب و فشارهای روانی (متهم ردیف اول)

پزشکان معتقدند بیش از ۷۰ درصد موارد دندان‌قروچه شبانه با وضعیت روحی فرد در طول روز ارتباط مستقیم دارد. وقتی شما روزهای پر از استرس، نگرانی‌های شغلی، تحصیلی یا عاطفی را سپری می‌کنید، مغز در طول خواب نمی‌تواند به آرامش برسد. این تنش‌های عصبی انباشته شده، در مرحله خواب عمیق به شکل انقباض‌های شدید و ناخودآگاه در عضلات فک تخلیه می‌شوند.

۲. ناهماهنگی و جفت نشدن درست دندان‌ها (مشکلات اکلوژن)

گاهی اوقات علت دندان‌قروچه کاملاً فیزیکی است. اگر دندان‌های بالا و پایین به دلیل کج بودن، از دست رفتن برخی دندان‌ها، یا پرشدگی‌ها و روکش‌های غیراستاندارد به خوبی روی هم چفت نشوند، مغز در طول خواب تلاش می‌کند با حرکت دادن مداوم فک، این ناهماهنگی را به صورت غریزی برطرف کند. این تلاش بیهوده منجر به ساییده شدن دندان‌ها روی هم می‌شود.

۳. اختلالات خواب و آپنه تنفسی

تحقیقات جدید نشان می‌دهند دندان‌قروچه با اختلالات تنفسی حین خواب (مانند خرخر کردن یا قطع موقت تنفس/آپنه) ارتباط نزدیکی دارد. وقتی راه هوایی بیمار در خواب بسته می‌شود، بدن برای باز کردن مجدد مجرای تنفسی، عضلات فک را منقبض می‌کند که این حرکت ناخودآگاه باعث ساییده شدن دندان‌ها می‌شود.

۴. سبک زندگی و مصرف برخی مواد

مصرف بیش از حد کافئین (قهوه و چای غلیظ)، دخانیات، الکل و همچنین عوارض جانبی برخی از داروهای اعصاب و روان (به‌ویژه داروهای ضد‌افسردگی) می‌توانند فعالیت حرکتی عضلات فک را در خواب به شدت افزایش دهند.

علائم پنهان دندان‌قروچه؛ چگونه مچ خود را در خواب بگیریم؟

اگر تنها می‌خوابید و کسی نیست که صدای ناخوشایند ساییده شدن دندان‌هایتان را به شما گوشزد کند، باید به نشانه‌هایی که بدنتان صبح روز بعد از خود به جای می‌گذارد توجه کنید. این علائم پنهان عبارتند از :

• سردردهای صبحگاهی مبهم : دردی مداوم در ناحیه شقیقه‌ها که بلافاصله بعد از بیدار شدن احساس می‌شود و شباهت زیادی به سردردهای تنشی دارد.
• درد و خشکی فک : احساس خستگی، گرفتگی یا درد در عضلات صورت و اطراف گوش، به طوری که باز کردن کامل دهان در ابتدای صبح سخت باشد.
• حساس شدن دندان‌ها : تیر کشیدن دندان‌ها هنگام خوردن مایعات گرم، سرد یا مواد شیرین که ناشی از بین رفتن لایه محافظ مینای دندان است.
• تغییر شکل و صاف شدن لبه دندان‌ها : اگر به آینه نگاه کنید، متوجه می‌شوید لبه تیز دندان‌های جلویی صاف، کوتاه‌تر یا دچار لب‌پریدگی شده‌اند.
• زخم شدن داخل گونه : دیدن یک خط سفید برجسته در داخل گونه‌ها که ناشی از گاز گرفتن ناخودآگاه بافت دهان در طول شب است.
• شنیدن صدای کلیک از فک : صدا دادن مفصل فک هنگام جویدن غذا یا باز کردن دهان.

عوارض جبران‌ناپذیر نادیده گرفتن دندان‌قروچه

رها کردن دندان‌قروچه به امید اینکه خود به خود خوب می‌شود، یک اشتباه بزرگ است. این اختلال در طولانی‌مدت عواقب سنگینی به همراه دارد :

۱. نابودی کامل مینای دندان و نیاز به عصب‌کشی : با ساییده شدن لایه خارجی دندان (مینا)، لایه زیرین یعنی عاج دندان اکسپوز می‌شود. این امر سرعت پوسیدگی را چند برابر کرده و در نهایت منجر به مرگ عصب دندان و نیاز به درمان ریشه می‌شود. 

۲. اختلال شدید مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) : فشار مداوم می‌تواند غضروف کوچک داخل مفصل فک را جابه‌جا یا تخریب کند که عارضه آن دردهای شدید مزمن صورت، قفل شدن فک و دشواری در صحبت کردن و غذا خوردن است. 

۳. شکستن مکرر ترمیم‌ها و روکش‌ها : افرادی که دندان‌قروچه دارند، هرچقدر هم که دندان‌هایشان را با بهترین مواد پر کنند یا روکش بگذارند، به دلیل فشار شبانه، این ترمیم‌ها را می‌شکنند و مجبور به پرداخت هزینه‌های مجدد می‌شوند.

راه‌های درمان؛ چگونه دندان‌های خود را نجات دهیم؟

خوشبختانه با روش‌های درمانی مدرن می‌توان جلوی این تخریب شبانه را گرفت. درمان دندان‌قروچه معمولاً شامل دو بخش محافظتی و ریشه‌ای است :

نایت گارد (Night Guard)؛ سپر دفاعی دندان‌ها

اصلی‌ترین، موثرترین و سریع‌ترین راه برای متوقف کردن آسیب‌های دندان‌قروچه، استفاده از نایت‌گارد است. نایت‌گارد یک پلاک شفاف و اختصاصی از جنس رزین یا پلاستیک فشرده پزشکی است که دندانپزشک بعد از قالب‌گیری از دندان‌های شما آن را می‌سازد. شما این پلاک را شب‌ها روی دندان‌های خود می‌گذارید. نایت‌گارد مانند یک کمک‌فنر عمل کرده و فشار عظیم فک را جذب می‌کند و مانع از تماس مستقیم و ساییدگی دندان‌ها روی یکدیگر می‌شود.
شایان ذکر است که مدل‌های آماده و ارزان‌قیمت داروخانه‌ای به دلیل عدم انطباق با فرم دقیق دندان‌های شما، ممکن است وضعیت فک را بدتر کنند. 

مدیریت استرس و درمان‌های تکمیلی
تکنیک‌های آرام‌سازی عضلانی قبل از خواب، دوش آب گرم، دوری از صفحات گوشی و تلویزیون یک ساعت پیش از خواب، و انجام ورزش‌های منظم روزانه به شدت در کاهش فرکانس دندان‌قروچه موثر هستند. در موارد شدید، پزشک ممکن است برای یک دوره کوتاه از داروهای شل‌کننده عضلانی شبانه استفاده کند.

چرا درمانگاه خیریه امام صادق ^(ع) یکی از بهترین مراکز خدمات درمانی جنوب غرب تهران است؟

انتخاب یک مرکز درمانی همیشه تصمیم ساده‌ای نیست. بیماران علاوه بر تخصص پزشکان، به محیط امن، خدمات کامل و هزینه‌های منصفانه هم اهمیت می‌دهند. درمانگاه خیریه امام صادق ^(ع) با ترکیب این ویژگی‌ها توانسته به یکی از مراکز معتبر در جنوب غرب تهران تبدیل شود.

خدمات جامع در یک مکان
این درمانگاه طیف گسترده‌ای از خدمات پزشکی، توانبخشی و مراقبتی را ارائه می‌دهد. همین تنوع باعث می‌شود بیماران بتوانند بدون نیاز به مراجعه به چندین مرکز مختلف، روند درمانی خود را در یک مجموعه کامل پیگیری کنند.

تیم متخصص و باتجربه
یکی از نقاط قوت درمانگاه امام صادق ^(ع)، حضور پزشکان و درمانگران متعهد است. این تیم نه‌تنها از دانش علمی روز بهره‌مند است، بلکه با برخورد انسانی و همراهی صمیمانه، آرامش خاطر بیماران را فراهم می‌کند.

تعرفه دولتی و خدمات در دسترس
بسیاری از بیماران نگران هزینه‌های درمانی هستند. در این مرکز با توجه به ماهیت خیریه، خدمات پزشکی و توانبخشی با تعرفه‌ای دولتی ارائه می‌شود تا همه اقشار جامعه امکان استفاده از خدمات درمانی استاندارد را داشته باشند.

نتیجه‌گیری 

دندان‌قروچه در خواب یک عادت ساده نیست، بلکه فریاد پنهان بدن در پاسخ به استرس‌ها و ناهماهنگی‌های فیزیکی است. اگر هر یک از علائم پنهان مانند سردردهای صبحگاهی یا سایش دندان‌ها را در خود مشاهده می‌کنید، زمان را از دست ندهید. دندان‌های طبیعی شما دارایی‌های تکرارناپذیری هستند که آسیب به آن‌ها، زیبایی لبخند و توانایی جویدن شما را مختل می‌کند. با یک مراجعه ساده به دندانپزشک و استفاده از یک نایت‌گارد استاندارد، آرامش را به شب‌ها و سلامت را به روزهای خود هدیه دهید.
برای ارتباط با ما و رزرو نوبت درمانگاه خیریه امام صادق ^(ع)، می توانید با شماره 02155683620 تماس حاصل فرمایید.